Özet
Yabancılar ve mülteci hukuku, uluslararası koruma talep eden yabancıların ve vatansız kişilerin statüsünü 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu çerçevesinde düzenler. Sayfa uluslararası koruma statülerini ve başvuru sürecini, sınır dışı kararlarına itirazı, ikamet izni başvurularını ve yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizini ele alır. Her başvurucunun koşulları farklıdır. Av. Harun Raşit Özdemir, yabancılar ve uluslararası koruma hukukunu çalışma alanları arasında yürütmektedir.
Mülteci hukuku; uluslararası koruma talep eden yabancıların, vatansız kişilerin ve çeşitli nedenlerle ülkelerini terk etmek zorunda kalanların hukuki statüsünü, haklarını ve yükümlülüklerini düzenleyen bir hukuk dalıdır. Türkiye’de bu alan; 1951 Cenevre Sözleşmesi, 2013 tarihli 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YİUK) ve ikincil mevzuat çerçevesinde şekillenmektedir.
Uluslararası koruma başvuruları, ikamet izni talepleri, sınır dışı etme kararlarına itiraz ve yabancı mahkeme kararlarının tanınması gibi konular; hem usul hem de esasa ilişkin teknik bir hukuki bilgi gerektirmektedir. Her başvurucunun koşulları birbirinden farklı olduğundan sürecin somut olayın özelliklerine göre ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir.
Uluslararası Koruma Statüleri
YİUK, uluslararası koruma kapsamında üç statü (mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma) öngörmekte; geçici koruma ise ayrı bir koruma rejimi olarak düzenlenmektedir. Hangi statünün uygulanacağı; başvurucunun vatandaşlığına, kaçış gerekçesine ve Türkiye’nin o ülkeye yönelik coğrafi sınırlama çekincesine bağlı olarak değişmektedir.
Mülteci statüsü, 1951 Cenevre Sözleşmesi kapsamında, Avrupa’daki olaylar nedeniyle ırkı, dini, tabiiyeti, belirli bir sosyal gruba üyeliği veya siyasi görüşü nedeniyle zulme uğrama korkusuyla ülkesini terk eden kişilere tanınır. Türkiye coğrafi sınırlama çekincesini sürdürdüğünden bu statü yalnızca Avrupa kökenli başvurucular için söz konusu olabilmektedir.
Şartlı mülteci statüsü, Avrupa dışındaki ülkelerden gelen ve 1951 Sözleşmesi kapsamındaki nedenlere dayanan başvurucular için uygulanır. Bu statüdeki kişiler üçüncü bir ülkeye yeniden yerleştirilene kadar Türkiye’de kalabilmektedir.
İkincil koruma statüsü, mülteci veya şartlı mülteci olarak nitelendirilemeyen; ancak ülkesine döndüğünde ölüm cezası, işkence, insanlık dışı muamele ya da bireysel olarak ciddi tehdit riskiyle karşılaşacak olan kişilere tanınabilir.
Geçici koruma statüsü ise Türkiye’ye toplu sığınma akını nedeniyle gelen yabancılara, bireysel statü belirleme sürecine alınmaksızın sunulan geçici bir korumadır. Suriyeli vatandaşlar bu statü kapsamında değerlendirilmektedir.
Uluslararası Koruma Başvuru Süreci
Uluslararası koruma başvuruları valiliklere (il göç idaresi müdürlüklerine) bizzat yapılmaktadır; süreç Göç İdaresi Başkanlığı koordinasyonunda yürütülür. Başvurunun makul bir süre içinde yapılması önemlidir; makul süre içinde kendiliğinden başvuranlar hakkında, yasa dışı giriş veya kalışlarının geçerli nedenlerini açıklamaları kaydıyla, bu nedenle cezai işlem yapılmaz.
Başvuru sonrasında kayıt, uluslararası koruma değerlendirme mülakatı ve statü belirleme aşamaları takip eder. Başvuru reddedildiğinde, kural olarak tebliğden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir ya da otuz gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir; kabul edilemez bulunan veya hızlandırılmış değerlendirmeyle reddedilen başvurularda ise yalnız yargı yolu açıktır ve dava süresi on beş gündür. İtiraz veya yargılama süreci sonuçlanıncaya kadar kişinin ülkede kalışına izin verilir. Süreler kısa tutulduğundan başvuruların usule eksiksiz biçimde yapılması büyük önem taşımaktadır.
Sınır Dışı Etme (Deport) Kararları ve Hukuki İtiraz
Sınır dışı etme kararları; hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancının özgürlüğünü ve güvenliğini doğrudan etkileyen idari işlemlerdir. YİUK’un 52. ve devamı maddeleri uyarınca bu kararlara karşı idare mahkemelerinde iptal davası açılabilmektedir.
Sınır dışı etme işlemlerine itiraz sürecinin ayrıntılarına ilişkin bilgilere Sınır Dışı Etme (Deport) Kararı sayfasından ulaşabilirsiniz. Sınırdışı Etme (Deport) Kararına Karşı İptal Davası sayfasında ise davanın nasıl açıldığı ve yargılama süreci ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
İkamet İzni Başvuruları
Yabancıların Türkiye’de yasal olarak ikamet edebilmesi için kural olarak ikamet izni alması gerekmektedir. İkamet izninin türü, başvurucunun amacına ve hukuki statüsüne göre farklılaşmaktadır: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem ve insani ikamet izni bunların başında gelmektedir.
Başvurular e-İkamet sistemi üzerinden yapılmakta, ardından il göç idaresi müdürlüğünde mülakat süreci yürütülmektedir. Belge eksikliği, mülakat sonucu veya mevzuattaki değişiklikler başvuruların reddedilmesine yol açabilir; bu durumda idari itiraz ve yargısal denetim yolları işletilebilir. İkamet izninin kazanılmasına ilişkin hukuki hizmetlerin ayrıntıları için İkamet İzni Kazanılmasına İlişkin Hizmetler sayfasını inceleyebilirsiniz.
Yabancı Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi
Yurt dışında verilen mahkeme kararlarının Türkiye’de hüküm doğurabilmesi için kural olarak tanıma ve tenfiz prosedürünün işletilmesi gerekmektedir; ancak yabancı boşanma, butlan ve iptal kararları şartları varsa mahkemeye gidilmeden nüfus kütüğüne idari yolla tescil ettirilebilir. Bu prosedür; kararın türüne, mahkemenin bulunduğu ülkeyle Türkiye arasındaki ikili anlaşmalara ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK) ilgili hükümlerine göre şekillenmektedir.
Tanıma ve tenfiz davalarında kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir (aile hukukuna ilişkin kararlarda aile mahkemesi); tenfizde, tanımadan farklı olarak karşılıklılık şartı da aranır. Sürecin nasıl işlediğine dair kapsamlı bilgiye Yabancı Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi sayfasından ulaşabilirsiniz.
Mülteci Hukukunda Hukuki Destek
Uluslararası koruma başvuruları, statü itirazları, sınır dışı etme kararlarına karşı açılacak davalar ve ikamet izni süreçleri; usul kurallarının sıkı biçimde uygulandığı ve sürelerinin kısa tutulduğu alanlardır. Hatalı başvuru veya süre kaçırma, başvurucunun haklarını olumsuz etkileyebilir.
Av. Harun Raşit Özdemir, yabancılar ve uluslararası koruma hukukunu çalışma alanları arasında yürütmektedir. Mülteci hukuku kapsamındaki süreçlerde hukuki değerlendirme almak için iletişime geçebilirsiniz.
Avukat Bilgileri
| Ad Soyad | Av. Harun Raşit Özdemir |
|---|---|
| Baro / Sicil | Erzurum Barosu · Sicil No: 1370 |
| Okul | Atatürk Üniversitesi Hukuk Fakültesi |
| Çalışma Alanları | Yabancılar Hukuku, Ceza Hukuku, Aile ve Boşanma Hukuku, Miras Hukuku, Gayrimenkul ve Eşya Hukuku, Kira Hukuku, Tazminat Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, Kişisel Verilerin Korunması, İcra ve İflas Hukuku, Sağlık ve Malpraktis Hukuku, Borçlar ve Sözleşmeler Hukuku |
| Telefon | +90 533 378 62 37 |
| E-posta | info@avharunrasitozdemir.com |
Mülteci statüsü yalnızca Avrupa kökenli başvurucular için tanınır; Türkiye 1951 Cenevre Sözleşmesi’ne coğrafi sınırlama çekincesiyle taraftır. Avrupa dışından gelip Sözleşme kapsamındaki nedenlere dayanan kişiler ise şartlı mülteci olarak kabul edilir ve üçüncü bir ülkeye yeniden yerleştirilene kadar Türkiye’de kalabilir.
YİUK m. 53/3 uyarınca sınır dışı etme kararının tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Bu sürenin kaçırılması hak kaybına yol açabileceğinden tebliğ tarihinin dikkatle takip edilmesi gerekmektedir.
Ret kararına karşı kural olarak tebliğden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir veya otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir; kabul edilemezlik ve hızlandırılmış değerlendirme sonucu verilen kararlara karşı ise yalnız on beş gün içinde dava açılabilir. Kanun, itiraz veya yargılama süreci sonuçlanıncaya kadar kişinin ülkede kalışına izin verir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; uluslararası koruma mevzuatı ve başvuru koşulları zaman içinde değişebileceğinden, kendi durumunuza ilişkin kesin bilgi ve hukuki değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.