Ayıplı Mal Kavramı
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (TKHK) 8. maddesine göre ayıplı mal; tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Bir malın teslimden sonra ayıplı hale gelmesi sözleşmeye aykırılığı gündeme getirmeyecektir. Zira ayıplı mal tanımından anlaşılacağı üzere, ayıbın teslim anında var olması gerekmektedir.
Satılan malın bazı özelliklere sahip olmasının ve bazı özelliklere de sahip olmamasının satıcı tarafından alıcıya bildirilmesi gerekmektedir. Malın; ambalajında, kullanma kılavuzunda, reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinin olmaması veya malın lüzumlu vasıflarının yokluğu hallerinde mal ayıplı sayılmaktadır.
Yargıtay uygulamasına göre, tanıtıcı broşürlerde ve kataloglarda aracın yakıt tüketiminin yanlış verilmesi hâlinde vaat edilen niteliklerde ayıp bulunduğu kabul edilmektedir. Nitekim 6502 sayılı Kanun’un 8. maddesi de ambalaj, etiket, kullanma kılavuzu, internet portalı ya da reklam ve ilanlarda yer alan özellikleri taşımayan malları ayıplı sayar.
Ayıp Çeşitleri
Maddi ayıp
Malın fiziki yapısında bulunan ve kullanım amacını kısıtlayan veya ortadan kaldıran ayıp çeşididir. Malın; yırtık, kırık ve lekeli olması durumları maddi ayıp için örnek verilebilir.
Hukuki ayıp
Satış konusu maldan alıcının yararlanmasını azaltan veya engelleyen, özel veya kamu hukuku kaynaklı eksikliklerdir. Kullanımı yasak olan bir malın, kullanımının serbest olduğu söylenilerek satılması durumu örnek olarak gösterilebilir.
Ekonomik ayıp
Maldan beklenilen verimin alınamaması gibi, malın değerini veya tüketicinin ondan makul olarak beklediği faydaları azaltan eksikliklerdir. Malın sözleşmede kararlaştırılan süre içinde teslim edilmemesi, satıcı tarafından veya onun sorumluluğu altında yapılan montajın gereği gibi yapılmaması ve tüketicinin yapacağı montajda talimatın yanlış veya eksik olması nedeniyle montajın hatalı yapılması ise Kanun’da ayrıca sözleşmeye aykırı ifa olarak düzenlenmiştir.
Ayıbın Unsurları
Ayıplı mal tesliminden dolayı satıcının sorumlu olabilmesi için ayıbın malın teslimi anında bulunması gerekir. Ancak sözleşmenin kurulduğu tarihte tüketici ayıptan haberdar ise veya haberdar olması kendisinden beklendiği durumlarda sözleşmeye aykırılıktan bahsedilemez.
Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Ancak bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyorsa uygulanmaz. Ayıplı maldan sorumluluk, kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmemişse, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir; bu süre konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıldır. Ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
Satıcı, ayıplı maldan doğan sorumluluğunu ortadan kaldıracak herhangi bir sorumsuzluk anlaşması yapamaz. Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye eklenen ve tüketici aleyhine dürüstlük kuralına aykırı dengesizlik yaratan sorumsuzluk şartları haksız şart niteliğinde olup kesin olarak hükümsüzdür.
Satın aldığınız ürün teslim anında ayıplıysa onarım, değişim, iade ve bedel indirimi arasında seçim hakkınız vardır; bu hakkın süresinde kullanılması gerekir. Erzurum’da tüketici hukuku uyuşmazlıklarınız için Av. Harun Raşit Özdemir ile iletişime geçebilirsiniz.
